İleri Seviye İngilizce Edilgen Yapılar (Passive Voice): Kapsamlı Rehber

İleri Seviye İngilizce Edilgen Yapılar (Passive Voice): Kapsamlı Rehber

İngilizce dilbilgisinin önemli konularından biri olan edilgen yapılar (Passive Voice), özellikle yazılı dilde ve resmi konuşmalarda sıkça karşımıza çıkar. Temel düzeyde edilgen yapıların nasıl kurulduğunu öğrendikten sonra, ileri seviye kullanımları anlamak ve doğru şekilde uygulamak, dil becerilerinizi bir üst noktaya taşıyacaktır. Bu rehberde, farklı zaman kipleri (tenses) ve modal yardımcı fiiller (modals) ile edilgen yapıların nasıl kullanıldığına, özellikle de eylemi yapan kişinin (agent) bilinmediği veya vurgulanmak istenmediği durumlara odaklanacağız.

Edilgen Yapı (Passive Voice) Nedir? Temel Hatırlatma

Aktif (Etken) cümlede özne eylemi yaparken, pasif (Edilgen) cümlede özne eylemden etkilenir. Odak noktası eylemi yapandan ziyade, eylemin kendisine veya eylemden etkilenen nesneye kaydırılır.

Temel edilgen yapı formülü şöyledir:

Özne (Eylemden Etkilenen) + Yardımcı Fiil (to be fiilinin uygun çekimi) + Fiilin 3. Hali (Past Participle – V3) + [by + Eylemi Yapan (Agent)]

‘by + agent’ kısmı genellikle eylemi yapan kişi veya şey bilinmiyorsa, önemsizse veya barizse cümleden çıkarılır. İleri seviye kullanımlarda da bu durum sıkça görülür.

• Aktif: Shakespeare wrote Hamlet.
• Pasif: Hamlet was written by Shakespeare. (Agent önemli olduğu için belirtilmiş)
• Pasif: My wallet was stolen. (Agent bilinmiyor)
• Pasif: The reports are typed every day. (Agent önemsiz veya bariz – muhtemelen bir sekreter)

Farklı Zaman Kiplerinde (Tenses) Edilgen Yapılar

Edilgen yapılar İngilizce’deki hemen hemen tüm zaman kipleriyle kullanılabilir. ‘To be’ fiilinin ilgili zamana göre çekimlenmesi ve ana fiilin 3. halinin (V3) kullanılması esastır.

1. Simple Present Passive (Geniş Zaman Edilgen)

Yapı: am/is/are + V3

Genel doğrular, alışkanlıklar veya tekrarlanan eylemler için kullanılır.

• English is spoken all over the world. (Dünyanın her yerinde İngilizce konuşulur.)
• These computers are manufactured in Japan. (Bu bilgisayarlar Japonya’da üretilir.)

2. Simple Past Passive (Geçmiş Zaman Edilgen)

Yapı: was/were + V3

Geçmişte belirli bir zamanda tamamlanmış eylemler için kullanılır.

• The telephone was invented by Alexander Graham Bell. (Telefon Alexander Graham Bell tarafından icat edildi.)
• Three people were injured in the accident yesterday. (Dünkü kazada üç kişi yaralandı.)

3. Present Continuous Passive (Şimdiki Zaman Edilgen)

Yapı: am/is/are + being + V3

Konuşma anında devam etmekte olan eylemler için kullanılır.

• The road is being repaired. (Yol tamir ediliyor.)
• New employees are being trained this week. (Yeni çalışanlar bu hafta eğitiliyor.)

4. Past Continuous Passive (Geçmişte Devam Eden Zaman Edilgen)

Yapı: was/were + being + V3

Geçmişte belirli bir süre devam etmiş olan eylemler için kullanılır.

• The project was being discussed when the manager arrived. (Müdür geldiğinde proje tartışılıyordu.)
• Dinner was being served while they were watching the news. (Onlar haberleri izlerken akşam yemeği servis ediliyordu.)

5. Present Perfect Passive (Yakın Geçmiş Zaman Edilgen)

Yapı: have/has + been + V3

Geçmişte belirsiz bir zamanda olmuş veya etkisi devam eden eylemler için kullanılır.

• The documents have been sent. (Belgeler gönderildi.)
• This museum has been visited by thousands of people. (Bu müze binlerce kişi tarafından ziyaret edildi.)

6. Past Perfect Passive (Miş’li Geçmiş Zaman Edilgen)

Yapı: had + been + V3

Geçmişteki bir olaydan önce tamamlanmış eylemler için kullanılır.

• All the arrangements had been made before they arrived. (Onlar varmadan önce tüm düzenlemeler yapılmıştı.)
• He realized his car had been stolen. (Arabasının çalınmış olduğunu fark etti.)

7. Future Simple Passive (Gelecek Zaman Edilgen – will)

Yapı: will + be + V3

Gelecekte yapılacak eylemler için kullanılır.

• The results will be announced next week. (Sonuçlar haftaya açıklanacak.)
• A new bridge will be built over the river. (Nehrin üzerine yeni bir köprü inşa edilecek.)

8. Future Simple Passive (Gelecek Zaman Edilgen – be going to)

Yapı: am/is/are + going to + be + V3

Planlanmış veya kesin gözüyle bakılan gelecek eylemleri için kullanılır.

• The old building is going to be demolished next month. (Eski bina gelecek ay yıkılacak.)
• The meeting is going to be held online. (Toplantı çevrimiçi yapılacak.)

Modal Yardımcı Fiillerle (Modals) Edilgen Yapılar

Modal yardımcı fiiller (can, could, may, might, must, should, will, would vb.) yetenek, olasılık, zorunluluk, tavsiye gibi anlamlar katar. Edilgen yapıda kullanımları oldukça yaygındır.

Yapı: Modal + be + V3

• This problem can be solved easily. (Bu problem kolayca çözülebilir.)
• Your application should be submitted by Friday. (Başvurunuz Cuma gününe kadar teslim edilmeli.)
• The flight might be delayed due to bad weather. (Uçuş kötü hava nedeniyle gecikebilir.)
• Seat belts must be worn at all times. (Emniyet kemerleri her zaman takılmalıdır.)

Perfect Modals ile Edilgen Yapı

Geçmişteki olasılıklar, pişmanlıklar veya çıkarımlar için Perfect Modal’lar (modal + have + V3) kullanılır. Bunların edilgen hali de mümkündür.

Yapı: Modal + have + been + V3

• The package should have been delivered yesterday. (Paket dün teslim edilmiş olmalıydı.)
• He must have been informed about the cancellation. (İptal hakkında bilgilendirilmiş olmalı.)
• This situation could have been avoided. (Bu durumdan kaçınılabilirdi.)

Infinitive ve Gerund ile Edilgen Yapılar

Edilgen yapılar mastarlar (Infinitives) ve isim-fiiller (Gerunds) ile de kurulabilir.

Passive Infinitive (Edilgen Mastar)

Yapı: to be + V3

• She wants to be promoted. (Terfi etmek istiyor. / Terfi ettirilmek istiyor.)
• There is a lot of work to be done. (Yapılacak çok iş var.)
• He expects to be treated fairly. (Adil muamele görmeyi bekliyor.)

Passive Gerund (Edilgen İsim-Fiil)

Yapı: being + V3

• I dislike being interrupted while I’m speaking. (Konuşurken sözümün kesilmesinden hoşlanmam.)
• He complained about being underpaid. (Az maaş almaktan / Az maaş ödenmesinden şikayet etti.)
• Being chosen for the team was a great honour. (Takıma seçilmek büyük bir onurdu.)

Edilgen Yapının İleri Seviye Kullanım Alanları

Edilgen yapının tercih edilmesinin temel nedenleri şunlardır:

1. Eylemi Yapan Bilinmiyorsa: Eylemi kimin yaptığı bilinmediğinde edilgen yapı kullanılır.
   Örnek: My car was damaged last night. (Arabam dün gece hasar gördü. – Kimin yaptığı bilinmiyor.)
2. Eylemi Yapan Önemsiz veya Barizse: Eylemi yapan kişinin kim olduğu önemli değilse veya bağlamdan anlaşılıyorsa edilgen yapı tercih edilir.
   Örnek: The suspect was arrested. (Şüpheli tutuklandı. – Polis tarafından olduğu bariz.)
   Örnek: Mistakes were made. (Hatalar yapıldı. – Kimin yaptığı önemli değil, önemli olan hatanın yapılmış olması.)
3. Odak Noktası Eylem veya Eylemden Etkilenen İse: Cümlenin vurgusu eylemi yapandan ziyade, eylemin kendisine veya eylemden etkilenen kişi/nesneye yapılmak istendiğinde kullanılır.
   Örnek: This theory was developed in the early 20th century. (Bu teori 20. yüzyılın başlarında geliştirildi. – Odak teori ve geliştirilme zamanıdır.)
4. Resmi ve Objektif Dil Kullanımı: Bilimsel makaleler, haber metinleri, raporlar gibi daha resmi ve objektif bir üslup gerektiren durumlarda edilgen yapı sıkça kullanılır. Bu, kişisel olmayan bir ton yaratmaya yardımcı olur.
   Örnek: It is believed that the new policy will be effective. (Yeni politikanın etkili olacağına inanılıyor.)
   Örnek: Further research needs to be conducted. (Daha fazla araştırma yapılması gerekiyor.)

Causative Passive (Ettirgen Edilgen Yapı)

Bir işi başkasına yaptırdığımızı ifade etmek için kullanılan “have something done” veya “get something done” yapısı da edilgen yapıyla yakından ilişkilidir ve ‘ettirgen çatı’ olarak bilinir.

• I had my hair cut yesterday. (Dün saçımı kestirdim. – Ben kesmedim, başkası kesti.)
• She got her car repaired. (Arabasını tamir ettirdi.)

Sonuç

İleri seviye edilgen yapılar, İngilizce’de anlamı daha incelikli bir şekilde ifade etmenize olanak tanır. Farklı zaman kipleri ve modallarla kullanımı, eylemi yapanın bilinmediği veya önemsiz olduğu durumları vurgulama becerisi, bu yapıyı dilin önemli bir parçası haline getirir. Özellikle resmi yazılarda ve akademik metinlerde doğru ve yerinde edilgen yapı kullanımı, ifadenizi güçlendirir. Bu yapıları anlamak ve bol bol pratik yaparak kullanmak, İngilizce yeterliliğinizi önemli ölçüde artıracaktır.